Skutki
• Czym jest trauma • Czym jest syndrom stresu pourazowego • Krótkoterminowe skutki wykorzystania seksualnego • Długoterminowe konsekwencje skrzywdzenia seksualnego dziecka •
CZYM JEST TRAUMA
Trauma lub Uraz psychiczny - ostry, nagły uraz (szok), który może spowodować zaburzenia somatyczne i psychiczne.
Często na skutek intensywnej emocji lub urazu czaszkowego, wywołanego wypadkiem lub jednorazową katastrofą (trzęsienie ziemi, pożar, wypadek, śmierć bliskiej osoby, gwałt, itd.), człowiek przejawia mniej lub bardziej trwałe objawy zaburzeń psychicznych (syndrom pourazowy). Najważniejsze z nich to drażliwość, łatwe uleganie zmęczeniu, astenia, amnezja, regres do któregoś ze stadiów okresu dziecięcego, czasem ucieczka w chorobę i alkoholizm.
do góry strony
CZYM JEST SYNDROM STRESU POURAZOWEGO
Zespół stresu pourazowego, zaburzenie stresowe pourazowe, PTSD (ang. posttraumatic stress disorder) - rodzaj zaburzenia lękowego będący efektem przeżycia ekstremalnie traumatycznego wydarzenia.
Zaburzenie lękowe spowodowane przez stres o dużej sile, powodujący kryzys psychiczny, przekraczający ludzkie przeżywanie (wojna, zgwałcenie, przebywanie w obozie koncentracyjnym). Jest to opóźniona lub przedłużona reakcja. Początek zaburzenia występuje po okresie latencji, który może trwać od kilku tygodni do kilku miesięcy. Przebieg ma charakter zmienny, ale w większości przypadków można oczekiwać ustąpienia objawów. Czynnikami predysponującymi mogą być zaburzenia osobowości lub wcześniejsze dekompensacje nerwicowe (nie są one konieczne dla jego wystąpienia).
U niektórych osób zaburzenie może utrzymywać się przez wiele lat i przejść w trwałą zmianę osobowości (ICD-10 F62.0 Trwała zmiana osobowości po katastrofach (po przeżyciu sytuacji ekstremalnej).
Kryteria DSM-IV
1. Pacjent przeżył traumatyczne zdarzenie, w którym wystąpiły obydwa warunki:
a) doświadczenie, bycie świadkiem lub styczność ze zdarzeniem bądź zdarzeniami związanym z faktem lub niebezpieczeństwem śmierci bądź poważnego zranienia lub naruszenia nietykalności fizycznej samego pacjenta albo innych osób;
b) reakcja pacjenta obejmowała silny strach, bezradność lub przerażenie (uwaga: U dzieci może się to objawiać przez dezorganizację zachowań lub pobudzenie).
2. Traumatyczne zdarzenie jest ciągle doświadczane na nowo na jeden lub kilka sposobów:
a) nawracające i natrętne wspomnienia zrazu obejmujące wyobrażenia, myśli lub spostrzeżenia;
b) powracające koszmary senne o przeżytym zdarzeniu;
c) złudzenia lub zachowania jakby uraz się powtarzał;
d) silny niepokój w styczności z wewnętrznymi bądź zewnętrznymi wskazówkami symbolizującymi lub przypominającymi jakiś aspekt traumatycznego wydarzenia;
e) reakcje fizjologiczne na wewnętrzne lub zewnętrzne wskazówki symbolizujące lub przypominające jakiś aspekt traumatycznego zdarzenia.
3. Trwałe unikanie bodźców związanych z urazem i osłabienie normalnej reaktywności (niewystępujące przed urazem), objawiające się co najmniej trzema z następujących zachowań:
a) dążenie do unikania myśli, uczuć lub rozmów związanych z urazem;
b) dążenie do unikania czynności, miejsc lub ludzi pobudzających wspomnienia o urazie;
c) niemożność przypomnienia ważnych aspektów urazu;
d) wyraźne zmniejszenie zainteresowania wykonywaniem istotnych czynności;
e) poczucie wyłączenia lub wyobcowania;
f) ograniczony zasięg afektu;
g) poczucie zamkniętej przyszłości;
4. Trwałe objawy nadpobudliwości (niewystępujące przed urazem), wyrażające się w co najmniej dwóch formach:
a) trudności w zasypianiu lub przesypianie;
b) rozdrażnienie lub wybuchy gniewu;
c) trudności z koncentracją;
d) nadmierna czujność;
e) wyolbrzymione reakcje lękowe
5. Zaburzenia utrzymują się co najmniej miesiąc.
6. Zaburzenia powodują klinicznie znaczące pogorszenie samopoczucia lub upośledzenie społecznych, zawodowych lądź innych ważnych obszarów funkcjonowania.
do góry strony
KRÓTKOTERMINOWE SKUTKI WYKORZYSTANIA SEKSUALNEGO
Konsekwencje fizyczne
Wykorzystanie seksualne, obejmujące penetrację czy przemoc fizyczną, moż wiązać się z doznaniem przez ofiary obrażeń fizycznych, w tym uszkodzeń narządów płciowych. U ofiar mogą wystąpić siniaki,otarcia, zranienia, infekcje układu moczowo-płciowego, choroby weneryczne, a u starszych dziewcząt ciąża.
Zaburzenia funkcjonowania u dzieci wykorzystanych seksualnie przejawiają się również jako zaburzenia snu i wypróżniania (np. zaparcia), a także jako zachowania regresywne, jak moczenie nocne czy mimowolne oddawanie kału. Wśród ofiar następują zmiany w zwyczajach żywieniowych i zaburzenia jedzenia: utrata apetytu albo przejadanie się. Dzieci wykorzystane skarżą się też często na bóle głowy i brzucha, mają nudności, wymiotują.
Konsekwencje emocjonalne
Ofiary nadużyć odczuwają lęk, przejawiają zaburzenia nastroju, zwłaszcza depresję, mogą być nadaktywne, mają poczucie winy, bezsilności, straty, odczuwają wstyd, wyrażają silne reakcje złości, wrogości.
Poziom lęku jest wysoki szczególnie u dzieci, które oprócz samego wykorzystania seksualnego doświadczały również przemocy fizycznej i emocjonalnej. Lęk u ofiar przejawia się zarówno w postaci uogólnionej, ale także jako specyficzne fobie, często związane bezpośrednio z okolicznościami wykorzystania bądź groźbami ze strony sprawcy.
Zaburzenia nastroju mogą przybierać postaci trwałego obniżenia nastroju, depresji bądź trwale podwyższonego poziomu aktywności dziecka, które wykazuje wtedy zaburzenia uwagi, koncentracji, nadruchliwość, stały niepokój.
Między formami konsekwencji emocjonalnych istnieją silne powiązania. Dzieci mogą czuć się bezsilne, jeśli nie udawało im się powstrzymać sprawcy przed wykorzystaniem. W wyniku wykorzystania mogą mieć poczucie straty swojej niewinności. Czują się winne wykorzystania i odpowiedzialne za nie, zwłaszcza gdy przyjęły do siebie sposób myślenia sprawcy, co do tego, jakoby same chciały wykorzystania, cieszyły się z niego.
Poczucie winy i wstydu jest jeszcze silniejsze, jeśli dziecko rzeczywiście odczuwało fizyczną przyjemność
z aktywności seksualnej z osobą dorosłą (co jest możliwe, gdy sprawca powstrzymywał się od zachowań sprawiających ból fizyczny dziecku, np. od penetracji), a także na skutek oskarżeń ze strony innych osób o prowokowanie zachowań sprawcy. Dziecko może czuć złość i wrogość nie tylko wobec sprawcy, ale także wobec innych osób, np. tych, które nie potrafiły go ochronić. Wszystkie te emocje, a zwłaszcza wstyd i samooskarżanie się, prowadzą do obniżenia samooceny i depresji.
Symptomy seksualne
Dzieci, które doświadczyły nadużyć seksualnych ze strony dorosłych, częściej niż inne dzieci przejawiają nadmierną seksualizację zachowania i dysponują czasami zaskakującą wiedzą dotyczącą seksualności.
Nieodpowiednie zachowanie seksualne dzieci-ofiar może się przejawiać w postaci kompulsywnej masturbacji.
Ofiary wykorzystania seksualnego angażują się w seksualne interakcje z rówieśnikami, często nietypowe dla dzieci w ich wieku, bo oparte na wiedzy nabytej w wyniku nadużyć. Niejednokrotnie dzieci te chronicznie stosują agresję seksualną wobec młodszych czy słabszych dzieci.
Ofiary, które nauczyły się, że ich ciało służy do "używania" go przez innych, mogą składać dorosłym osobom propozycje seksualne lub kierować do nich prośby o seksualną stymulację. Prowokacyjne zachowanie wobec innych, często stosowane nieświadomie w celu zwrócenia na siebie uwagi, może w rezultacie zwiększać ryzyko ponownego skrzywdzenia tych dzieci. U ofiar wykorzystania homoseksualnego może pojawić się lęk dotyczący identyfikacji seksualnej.
Symptomy w zachowaniu
Dzieci wykorzystane seksualnie często mają problemy w szkole, wagarują albo nawet "porzucają" szkołę, uciekają z domu, popełniają przestępstwa. Bywają nieposłuszne, konfliktowe, agresywne wobec innych dzieci, a także opiekunów, przejawiają zachowania antyspołeczne. Często dokonują samookaleczeń (np. nacinanie skóry) i prób samobójczych, a także stosują używki. Dzieci-ofiary wykorzystania bywają wyizolowane od rówieśników, mają poważne problemy z relacjami międzyludzkimi. Sporo z nich przejawia objawy nerwicy lub innej choroby psychicznej.
Spowodowana wykorzystaniem seksualnym strata naturalnej ufności, niezbędnej do prawidłowego rozwoju dziecka, powoduje pogorszenie się rozwoju poznawczego molestowanych dzieci. U młodszych dzieci może to powodować opóźnienia w mówieniu, rozwoju motorycznym, a u starszych - problemy z koncentracją i trudności w funkcjonowaniu w szkole.
do góry strony
DŁUGOTERMINOWE SKUTKI WYKORZYSTANIA SEKSUALNEGO
U wielu ofiar wykorzystania seksualnego w dzieciństwie objawy maleją z upływem czasu. Jednocześnie u pewnej części ofiar obserwuje się wręcz pogorszenie funkcjonowania i nasilenie objawów.
Postrzeganie siebie i funkcjonowanie emocjonalne
Jednym z najczęstszym spośród długoterminowych negatywnych efektów wykorzystania jest depresja. Dorosłe ofiary wykorzystania seksualnego w dzieciństwie częściej niż inni ludzie myślą o popełnieniu samobójstwa, mają za sobą historię samouszkodzeń i prób samobójczych.
Lęk, tak chroniczny, jak i ostry, jest powszechny wśród dorosłych ofiar nadużyć seksualnych w dzieciństwie. Lęk ten oraz stałe napięcie przeżywane przez ofiary mają swój wyraz w symptomach somatycznych: często występują zaburzenia snu i koszmary nocne.
Z doświadczeniem wykorzystania seksualnego związek mają również zaburzenia jedzenia, np. anoreksja i bulimia. Odchudzanie się w przypadku ofiar często nie ma u źródeł dbania o atrakcyjny wygląd, lecz wręcz przeciwnie - chęć pozbycia się cech kobiecych, co w podświadomości ma jakoby zapewnić bezpieczeństwo, chroniąc przed ponownym skrzywdzeniem.
Dysocjacja, czyli generowanie przez nieświadomość rozmaitych (pozornych lub rzeczywistych) dolegliwości fizycznych w celu uzasadnienia niepodejmowania działań przez ofiarę lub odwrócenia jej uwagi od niechcianych myśli i uczuć, początkowo używana przez nią jako strategia radzenia sobie z wykorzystaniem, w późniejszym okresie staje się autonomicznym symptomem. W przypadku niektórych ofiar wykorzystania seksualnego mogą wystąpić zaburzenia psychotyczne oraz histrioniczne i pograniczne zaburzenia osobowości.
U dorosłych ofiar wykorzystania seksualnego występują również: nadwrażliwość emocjonalna, depresja, lęk, wrogość, somatyzacja, natręctwa, wyobrażenia paranoidalne, psychotyczność, poczucie winy; dodatkowo u kobiet - przejadanie się i kłopoty ze snem, a u mężczyzn - fobie i myśli o śmierci.
Doświadczenie w dzieciństwie wykorzystania seksualnego przez osobę dorosłą ma wpływ na tworzenie się własnego obrazu. Poczucie bezsilności, izolacji, naznaczenia jako ofiary utrzymują się u dorastających ofiar wykorzystań, zwłaszcza gdy sprawcą był członek rodziny. Długoterminowym efektem wykorzystania seksualnego jest często negatywny obraz swojej osoby i niska samoocena.
Funkcjonowanie seksualne
Ofiary nadużyć seksualnych w dzieciństwie mogą w dorosłym życiu przejawiać problemy w przystosowaniu seksualnym. Ofiary przejawiają większy lęk seksualny, większe poczucie winy związane ze współżyciem seksualnym, brakuje im satysfakcji ze związków seksualnych. U kobiet-ofiar nadużycia seksualnego występuje niejednokrotnie zmniejszenie popędu seksualnego.
Większość ofiar wykorzystania wewnątrzrodzinnego jest niezdolnych do zrelaksowania się i odczuwania przyjemności z aktywności seksualnej, unika seksu lub przeciwnie - odczuwa kompulsywne pragnienie seksu.
Długotrwałym skutkiem wykorzystania seksualnego dziecka mogą być także zmiany w preferencjach seksualnych i orientacji seksualnej ofiary (na homoseksualną).
Funkcjonowanie interpersonalne i społeczne
Dorosłe ofiary odczuwają wpływ wykorzystania na swoje relacje z innymi ludźmi. W przypadku ofiar wykorzystania w rodzinie silne odczucia wrogości skierowane są nie tylko przeciw sprawcom, ale także przeciw matkom. Ofiary odczuwają silny lęk przed mężczyznami, ale także przed kobietami, przejawiają wysoki poziom lęku w sytuacjach społecznych.
Osoby, które doświadczyły wykorzystania seksualnego, przyjmując rolę ofiary, są podatne na ponowną wiktymizację, np. gwałt lub przemoc ze strony partnera. U ofiar nadużyć seksualnych występują często różnego rodzaju uzależnienia: od alkoholu, narkotyków, leków psychotropowych. Poważnym długotrwałym skutkiem doświadczenia wykorzystania seksualnego w dzieciństwie może być prostytucja.
Transgeneracyjne skutki nadużyć seksualnych
Konsekwencje transgeneracyjne wykorzystania seksualnego dziecka są szczególnie groźne, ponieważ na skutek ich wystąpienia zwiększa się liczba ofiar tego nadużycia. Są one prawdopodobne zwłaszcza w przypadku, gdy sprawcą był członek rodziny ofiary. Konsekwencje te polegają na "przenoszeniu" wykorzystania na następne pokolenia.
Szczególnie w przypadku kobiet-ofiar, często następuje identyfikacja z rolą ofiary, w wyniku czego wykorzystana w dzieciństwie matka "uczy swoje dzieci stawania się ofiarą". Mniejsza jest zdolność ofiary jako matki do ochrony dzieci przed wykorzystaniem seksualnym, m.in. ze względu na mechanizmy zaprzeczania, wypierania własnych doświadczeń ofiary. Wykorzystane w dzieciństwie kobiety często wiążą się z osobą podobną do sprawcy, która stanie się sprawcą wykorzystania wspólnych dzieci.
Identyfikacja ze sprawcą ma z kolei miejsce przeważnie w przypadku mężczyzn, którzy byli w przeszłości ofiarami nadużyć seksualnych. Wybierają oni wówczas taką partnerkę, która nie będzie umiała ochronić swoich dzieci przed wykorzystaniem, a była ofiara (mężczyzna) staje się sprawcą nadużyć seksualnych wobec wspólnych dzieci.
do góry strony